Γονική Μέριμνα και Επιμέλεια Τέκνων μετά τον Ν. 4800/2021
Η νέα φιλοσοφία του οικογενειακού δικαίου
Η γονική μέριμνα αποτελεί θεμελιώδες δικαίωμα και καθήκον των γονέων προς το ανήλικο τέκνο τους. Οι γονείς την ασκούν από κοινού και εξίσου, με σκοπό τη διασφάλιση του βέλτιστου συμφέροντος του παιδιού, το οποίο αποτελεί τον ακρογωνιαίο λίθο κάθε σχετικής απόφασης — είτε λαμβάνεται από τους γονείς, είτε από το δικαστήριο.
Η γονική μέριμνα περιλαμβάνει: την επιμέλεια του προσώπου του τέκνου (ανατροφή, επίβλεψη, μόρφωση, εκπαίδευση, καθορισμός τόπου διαμονής), τη διοίκηση της περιουσίας του και την εκπροσώπησή του σε κάθε υπόθεση ή δικαιοπραξία, που αφορά στο πρόσωπο ή στην περιουσία του.
🔹 Συνεπιμέλεια και συνεργασία των γονέων
Μετά το διαζύγιο, τη λύση ή ακύρωση του συμφώνου συμβίωσης, ή τη διακοπή της συμβίωσης των συζύγων ή των μερών του συμφώνου συμβίωσης η από κοινού άσκηση της γονικής μέριμνας παραμένει ως κανόνας, εφόσον ζουν και οι δύο γονείς. Ο νομοθέτης ενθαρρύνει τη συνεργασία και τον διάλογο, ώστε οι γονείς να λαμβάνουν κοινά αποδεκτές αποφάσεις για τα ζητήματα του παιδιού.
Αν η συμφωνία δεν είναι εφικτή, το ζήτημα επιλύεται με διαμεσολάβηση ή, εφόσον δεν υπάρξει αποτέλεσμα, με απόφαση του δικαστηρίου.
🔹 Ρύθμιση με συμφωνία
Οι γονείς μπορούν, με έγγραφο βεβαίας χρονολογίας, να ρυθμίσουν διαφορετικά την άσκηση της γονικής μέριμνας — να την αναθέσουν στον έναν, να καθορίσουν τον τόπο κατοικίας του παιδιού και τον τρόπο επικοινωνίας με τον άλλο γονέα.
Η συμφωνία αυτή έχει τουλάχιστον διετή διάρκεια και παρατείνεται αυτόματα, εκτός αν κάποιος δηλώσει διαφορετικά.
🔹 Τέκνα εκτός γάμου
Όταν το παιδί γεννιέται εκτός γάμου, η γονική μέριμνα ανήκει στη μητέρα. Η γονική μέριμνα του ανηλίκου τέκνου που γεννήθηκε και παραμένει χωρίς γάμο των γονέων του ανήκει στη μητέρα του. Όταν το τέκνο αναγνωρίζεται εκούσια ή δικαστικά με αγωγή, που άσκησε ο πατέρας, αποκτά γονική μέριμνα και ο πατέρας, την οποία ασκεί από κοινού με τη μητέρα.
Σε περίπτωση δικαστικής αναγνώρισης, στην οποία αντιδίκησε ο πατέρας, αυτός δεν ασκεί γονική μέριμνα, ούτε αναπληρώνει τη μητέρα στην άσκησή της, εκτός αν υπάρχει συμφωνία των γονέων.
🔹 Ο ρόλος του δικαστηρίου
Όταν προκύπτουν διαφωνίες ή ασυμφωνίες, το δικαστήριο αποφασίζει με αποκλειστικό γνώμονα το συμφέρον του τέκνου.
Κατά την κρίση του συνεκτιμά: τη συμπεριφορά κάθε γονέα στο παρελθόν, την ικανότητα συνεργασίας, τον σεβασμό προς τα δικαιώματα του άλλου γονέα και τη γνώμη του παιδιού, ανάλογα με την ωριμότητά του.
⚖️ Ένα νέο πλαίσιο ισότητας και συμμετοχής
Η νομοθετική μεταρρύθμιση του 2021 εισήγαγε μια σύγχρονη αντίληψη στο οικογενειακό δίκαιο, βασισμένη στην ισότητα των δύο γονέων και στη συνεχή παρουσία και των δύο στη ζωή του παιδιού.
Στόχος δεν είναι η τυπική κατανομή αρμοδιοτήτων, αλλά η διαμόρφωση ενός πλαισίου όπου το παιδί αναπτύσσεται μέσα από τη σταθερή, ισότιμη και συναισθηματικά ασφαλή σχέση και με τους δύο γονείς.